چوگان، ورزش کهن ایرانی

 

این بازی از حدود ۶۰۰ قبل از میلاد در ایران شکل گرفت و در دوره هخامنشیان بازی می‌شده است. چوگان به هنگام کشور گشایی داریوش اول در هند، در آن سرزمین رواج یافت. همچنین در دوره ساسانیان بخشی از فرهنگ بازی‌های این دوره بوده است.رودکی اولین شاعری است که پس از اسلام از چوگان صحبت می‌کند و فردوسی نیز به کرات از آن نام می‌برد. فردوسی قصهٔ چوگان بازی سیاوش و افراسیاب را به نظم درمی‌آورد و در جای دیگری می‌گوید:

همه کودکان را به میدان فرست            برای دیدن گوی و چوگان فرست

 

سعدی، حافظ، ناصرخسرو و مولانا هم به چوگان اشاره کرده‌اند.مغولان پس از حمله به ایران و در زمانی که با فرهنگ و هنر ایران آشنا می‌شوند چوگان بازی را نیز یاد گرفته و در سراسر امپراطوری وسیع خود رواج می‌دهند. می‌توان گفت که گرایش کشورهای شرق آسیا به چوگان به همین دلیل است. از این دوره به‌عنوان جدّی‌ترین برهه خروج چوگان از ایران یاد می‌شود.

 در سال ۱۸۶۰ (میلادی) چوگان در انگلیس متداول می‌شود. سپس از این کشور بازی به آمریکای جنوبی می‌رود و به شدت رواج می‌یابد چنانکه اکنون چوگان در آمریکای جنوبی از همه جای دنیا بیشتر بازی می‌شود و طرفداران بسیاری نیز دارد.

این ورزش در ایران پس از صفویان کم کم رو به فراموشی رفت. البته در زمان پهلوی، در ارتباط با اروپاییان، چوگان دوباره مورد توجه قرار گرفت، ولی مانند گذشته رواج نیافت. امروزه سعی می‌شود توجه بیشتری به این ورزش نشان داده شود. همچنین اقداماتی برای تاُسیس زمین‌هایی سرپوشیده برای زنان انجام شده‌است.

 

چوگان بازی بی‌انگیزه‌ای نبوده است و کاملا یک بازی استراتژیک است که آمادگی سوار و اسب را با هم نیاز داشته است. سوار و اسب در بازی چوگان مشق رزم میکرده اند. اسب وقتی مقابل مانعی قرار می‌گیرد، فرار می‌کند اما اسب چوگان به سمت مانع رفته و خود را در شرایطی قرار می‌دهد که سوار، چوگان بزند. اسبی که خود با شرایط چوگان باز در میدان تطبیق می‌دهد براحتی در میدان جنگ نیز حضور می‌یابد.

مشخصات :

مشخصه های زمین چوگان: طول و عرض زمین چوگان به ترتیب 274 و 145 متر است. طول دروازه نیز هفت متر می باشد.

مدت زمان مسابقه: یک بازی چوگان به شش دوره زمانی (چوکه) که هر کدام هفت دقیقه می باشد تقسیم می شود.
چوب چوگان: چوب چوگان دارای 129 سانتیمتر می باشد که انتهای آن به صورت استوانه ای است. معمولا برای ساخت آن از چوب بامبو یا چوب های سبک و مقاومی همچون چوب درخت خرمالو استفاده می شود.

توپ چوگان: قطر توپ نیز حدود 8/25سانتیمتر است و در حدود 127-141 گرم وزن دارد.

 

تعداد بازیکنان: در هر تیم چهار نفر بازی می کنند. نفر اول یک مهاجم است و کار او حمله و نیز کمک به مدافع است. نفر دوم نیز مهاجم است ولی وظیفه او در دفاع مهم تر است. نفر سوم که معمولا بهترین بازیکن تیم است وظیفه دارد تا حرکات دفاعی را به ضد حمله تبدیل کند. نفر چهارم نیز مدافع است و وظیفه دارد توپ را از دروازه دور کند.

اهداف و قوانین
هدف این بازی فرستادن توپ در دروازه حریف می باشد. هنگامی که توپ از پشت دروازه خارج می شود پرتاب توپ به تیم مورد حمله قرار گرفته تعلق می گیرد. مگر این که خود این تیم باعث خارج شدن آن شده باشد. در این صورت به تیم مقابل یک پرتاب آزاد (از 84متری محل خروج) تعلق می گیرد. پس از هر گل، دو تیم زمین خود را تعویض می کنند و داور توپ را در مرکز زمین قرار می دهد.در صورتی که دو تیم برابر شوند وقت اضافی به آن ها تعلق می گیرد. و اولین تیمی که گل بزند برنده اعلام می شود. هنگامی که بازیکنی به سمت جهتی که توپ در آن پرتاب شده است می تازد تقدم با اوست در صورتی که (او تنها در این صورت) توپ در سمت راست او باشد. در این صورت هیچ بازیکنی اجازه ندارد راه او را سد کند، مگر آن که در فاصله معقولی قرار گیرد که هیچ جای خطر نباشد. 

شروع مسابقه چوگان
در ابتدای شروع مسابقه، هر دو تیم در میانه زمین و پشت خط میانی صف آرایی کرده و چیدمان مخصوص به خود را می گیرند. سپس داور توپ را از فاصله 4/6 متری به میان آنها پرتاب می کند و بازی با تصاحب توپ از طرف یکی از دو تیم شروع می شود.

توقف بازی
توقف مسابقه چوگان در شرایط معمولی فقط در زمان پایان یک چوکه، جهت استراحت و تعویض اسب ها صورت می گیرد، ولی اگر در میان یک چوکه یکی از اتفاقات زیر رخ دهد داور می تواند دستور توقف بازی را صادر نماید:
- زمین خوردن یکی از اسب ها در حین مسابقه.
- مصدوم شدن یک اسب براثر سانحه و یا اتفاقی غیرمنتظره برای یکی از اسب ها (در صورت زمین خوردن سوارکار از اسب به طوری که اتفاق جدی برای سوارکار رخ نداده باشد، بازی همچنان ادامه خواهد داشت).

خطاهای ورزش چوگان
- قطع مسیر سوارکار در طول مسیر خود در حال زدن توپ که با این کار، جان او در مخاطره افتد.
- ضربه زدن از جهت مخالف (از سمت چپ).
- سوارکاری و یا زدن ضربه به شکلی که برای سایر سوارکارها خطرناک باشد.

داوری در چوگان
بازی چوگان توسط دو سرداور و یک داور قضاوت می شود. سرداوران برای اینکه در کم و کیف بازی قرار داشته باشند سوار بر اسب می باشند. در صورت توافق بین کاپیتان های دو تیم می توان قضاوت را به دو سرداور واگذار کرد ولی در صورت عدم توافق بین آن دو، تصمیم گیری حکم قطعی به عهد داور سوم است.

نحوه ثبت امتیازات
زمانی یک امتیاز برای تیمی ثبت می شود که توپ از خط دروازه آشکارا بگذرد و داور صحت آن را تصدیق نماید. در صورتی که توپ به قسمت فوقانی دروازه برخورد کند ثبت امتیاز مشروط به تأیید داور است.

اسب های چوگان
در ورزش چوگان معمولا از اسبهای کوتاه قد استفاده می شود. در یک بازی معمولا از یک اسب حداکثر در دو چوکه استفاده می شود، البته باید بین آن ها یک چوکه استراحت به اسب داده شود.
چوکه دوره زمانی هفته دقیقه ای است.

 

وسائل ضروری اسب و سوارکار در حین مسابقه چوگان
- بانداژ برای حفاظت ساقهای اسب به منظور عدم برخورد ضربات توپ و یا چوب چوگان به ساق ها.
- انتخاب افسار (دهنه، لگام) مناسب برای کنترل هرچه بهتر اسب در حین مسابقه.
وسائل ضروری سوارکار چوگان
- اسب؛
- کلاه ایمنی مخصوص چوگان؛
- دستکش؛
- شلاق چوگان که اندازه آن تقریباً معادل 106 سانتیمتر می باشد و علت آن نیز سهولت استفاده از آن حین مسابقه است؛
- چکمه سوارکاری بدون بند؛
- زانوبند.

ممنون از توجهتون دوستان.

/ 7 نظر / 68 بازدید
ناهيد

مقاله ي خيلي خوبي بود.مرسي عزيزم. انشاالله كه اين ميراث تاريخي واسه خوده كشورمون باقي ميمونه.[لبخند]

زهرا

مرسی گلم. امیدوارم همینطور باشه [لبخند][ماچ]

ایمان

پس نظامی چی؟اون رو هم که دارن مصادره میکنن![عصبانی]

زهرا

بله متاسفانه.البته خبری هست که اعلام میکنه دو سال پیش نظامی به عنوان یک شاعر ایرانی ثبت شده.امیدوارم صحت داشته باشه.

مریم

چه اطلاعات و تصاویر خوبی . هم مفید هم سرگرم کننده ممنون عزیزم[گل]

علی

سلام مطلب زیبایی بود ، اما حیف که میراث گرانبهامون با غفلت مسئولین توسط کشورهای بی هویت مصادره میشه مثل همین چوگان توسط ادرباییجان که قدمتش به 30 سال هم نمیرسه[متفکر][ناراحت]

zahra zmt

ممنون از نظرات همه دوستان که باعث میشه تلاش کنیم مطالب بیشتر و بهتری بذاریم تو وبلاگ وهمچنین پاسخگویی مناسب ناهید جان.ممنون